1. Giới thiệu
Trong nông nghiệp, nuôi gà là hoạt động được thực hành rộng rãi và có ý nghĩa kinh tế quan trọng. Dù là chăn nuôi thương mại quy mô lớn hay chăn nuôi hộ gia đình quy mô nhỏ, việc nắm vững kiến thức và kỹ năng toàn diện chính là chìa khóa thành công. Từ chọn gà con, xây dựng môi trường nuôi, quản lý thức ăn đến phòng chống dịch bệnh, mỗi khâu đều chứa đựng kiến thức chuyên môn phong phú.
2. Điểm kỹ thuật khi chọn gà con
Các giống gà có đặc điểm và mục đích khác nhau. Gà đẻ trứng như Lohmann Brown và Hy-Line Brown có năng suất đẻ trứng vượt trội, tỷ lệ đẻ cao và chất lượng trứng tốt. Gà thịt như Avian và Ross 308 sinh trưởng nhanh, thịt ngon, đạt khối lượng xuất chuồng trong thời gian ngắn. Gà địa phương như Tam Hoàng và Lô Hoa có khả năng thích nghi cao, thịt thơm ngon nhưng sinh trưởng chậm hơn. Khi chọn giống cần cân nhắc mục đích nuôi, nhu cầu thị trường và điều kiện môi trường địa phương.
Gà con khỏe mạnh nhận biết qua hai khía cạnh. Về ngoại hình: lông xếp gọn và bóng, không rối hay dính, mắt trong sáng không có dịch tiết, mỏ và chân phát triển bình thường không dị tật, móng ẩm và bóng, rốn liền tốt không đỏ, chảy máu hay dấu hiệu nhiễm trùng. Về sức sống: gà con khỏe mạnh hoạt bát, phản ứng nhanh; khi bắt nhẹ sẽ vùng vẫy mạnh và kêu to rõ; khi đặt trên mặt phẳng sẽ nhanh chóng tản ra chứ không tụ lại hay di chuyển chậm chạp.
3. Xây dựng và quản lý môi trường nuôi
Chuồng gà nên đặt ở nơi đất cao, khô ráo, thông thoáng để tránh ngập úng và ẩm ướt; giao thông thuận tiện nhưng xa đường lớn để giảm tiếng ồn và bụi; nguồn nước đầy đủ và sạch; đồng thời xa các trại chăn nuôi, lò mổ dễ lây bệnh. Kết cấu chuồng phải phù hợp khí hậu và quy mô: vùng lạnh dùng tường dày, mái hai lớp để giữ nhiệt; vùng nóng bố trí cửa thông gió lớn và quạt hút. Nên dùng nền bê tông dễ vệ sinh, khử trùng, có độ dốc nhẹ để thoát nước.
Về nhiệt độ: tuần đầu úm gà giữ 33-35°C, sau đó mỗi tuần giảm 2-3°C đến gần nhiệt độ môi trường; giai đoạn sinh trưởng và đẻ trứng giữ 18-25°C, vì quá cao hoặc quá thấp đều ảnh hưởng sinh trưởng và năng suất. Về độ ẩm: đầu giai đoạn úm giữ 65%-70%, giảm dần xuống 55%-65% khi gà lớn. Về thông gió: giữ không khí trong lành, thải khí độc như amoniac và carbon dioxide; mùa đông thông gió vừa phải trong khi giữ nhiệt, mùa hè tăng thông gió để hạ nhiệt chuồng.
4. Kỹ thuật quản lý thức ăn
Nhu cầu dinh dưỡng thay đổi theo giai đoạn: gà con cần thức ăn năng lượng và đạm cao để sinh trưởng nhanh; gà đang lớn có thể giảm đạm, chú trọng cân bằng canxi và phốt pho; gà đẻ cần thức ăn giàu canxi, phốt pho và vitamin D để đảm bảo chất lượng vỏ trứng và năng suất; gà thịt giai đoạn cuối cần tăng tỷ lệ thức ăn năng lượng để tích mỡ, nâng chất lượng thịt. Thức ăn tốt có màu, mùi, kết cấu tốt, hạt đều, không mốc, biến chất hay mùi lạ; cần xem nhãn về thành phần dinh dưỡng, ngày sản xuất và hạn sử dụng, chọn sản phẩm của nhà sản xuất có uy tín.
Cho ăn đúng giờ và đúng lượng: giai đoạn úm cho ăn nhiều lần mỗi ngày, giảm dần khi gà lớn; lượng mỗi lần vừa phải, vì quá nhiều gây lãng phí và béo phì, quá ít ảnh hưởng sinh trưởng. Luôn đảm bảo nước uống sạch, tươi; vệ sinh và khử trùng thiết bị uống nước định kỳ; mùa hè nóng gà uống nhiều cần bổ sung kịp thời, mùa đông chống nước đóng băng.
5. Phòng chống dịch bệnh
Có vắc-xin cho các bệnh phổ biến như Newcastle, cúm gia cầm, viêm túi Fabricius truyền nhiễm. Lịch tiêm phòng dựa trên tình hình dịch bệnh địa phương, giống và giai đoạn sinh trưởng. Gà con được tiêm vắc-xin Marek ngay sau nở, sau đó tiêm Newcastle, cúm gia cầm theo độ tuổi. Ví dụ vắc-xin Newcastle mũi đầu nhỏ mắt hoặc nhỏ mũi lúc 7-10 ngày tuổi, nhắc lại lúc 25-30 ngày tuổi. Vắc-xin phải bảo quản, vận chuyển đúng điều kiện; kiểm tra sức khỏe đàn trước khi tiêm, không tiêm gà ốm hoặc yếu; khử trùng dụng cụ nghiêm ngặt và theo dõi phản ứng sau tiêm.
Về vệ sinh khử trùng: định kỳ phun thuốc khử trùng như axit peracetic và glutaraldehyde lên tường, nền và thiết bị, không bỏ sót góc nào. Sau khi xuất đàn, khử trùng chuồng trống và giữ khô, thông thoáng một thời gian trước khi nhập đàn mới. Người vào trại phải thay quần áo, giày và qua khu khử trùng, rửa tay; xe cộ được phun khử trùng và khử trùng lốp tại cổng.
Về giám sát: người chăn nuôi quan sát hàng ngày tình trạng tinh thần, lượng ăn, màu và hình dạng phân; khi thấy bất thường như ủ rũ, ăn ít, khó thở hoặc tiêu chảy phải kiểm tra và chẩn đoán kịp thời. Gà nghi bệnh được chẩn đoán qua triệu chứng lâm sàng, mổ khám và xét nghiệm; khi xác định phải cách ly và điều trị ngay, với bệnh truyền nhiễm cần áp dụng tiêm phòng khẩn cấp và dùng thuốc phòng cho cả đàn.
6. Kết luận
Nuôi gà là công việc có hệ thống và phức tạp. Từ chọn gà con cẩn thận đến tạo môi trường phù hợp, quản lý thức ăn khoa học và phòng bệnh nghiêm ngặt, mọi khâu đều gắn kết chặt chẽ, một khâu có vấn đề đều có thể ảnh hưởng hiệu quả chăn nuôi chung. Chỉ có không ngừng học hỏi và thực hành, kết hợp khoa học với kinh nghiệm thực tế mới nuôi gà tốt và đạt mục tiêu.